Ảnh kỹ thuật số và phương pháp xử lý dữ kiện tuy có đã lâu, nhưng vẫn còn quá mới mẻ với nhiều người, nhất là người ít có cơ hội làm quen với máy vi tính, hay là bị trở ngại về ngoại ngữ. Nhưng cũng vì ảnh kỹ thuật số mà có quá nhiều người "đi loanh quanh cho đời mỏi mệt" trong cái vòng lẩn quẩn của Photoshop như chính bản thân tôi đây, cũng đã từng "đắm đuối hằng đêm" với "người tình mặt vuông" bạn hiểu tôi muốn ám chỉ cái gì rồi phải không?

Vì vậy nên tôi mới "bạo gan uống mật gấu" mà viết bài nầy, chỉ mong đem một ít hiểu biết có giới hạn trong thời gian ngắn học hỏi để chia xẻ với các bạn, tuy là có thiếu sót hay khó hiểu, nhưng vẫn mong là có ích cho những ai có nguyện vọng học hỏi. Mọi ý kiến đóng góp hay sửa đổi cho bài viết nầy rất được cảm kích.

Tài liệu nầy xin được đóng góp vào giáo trình của Hội Nhiếp Ảnh PSCVN, chương trình dạy nhiếp ảnh nghệ thuật miển phí cho cộng đồng người Việt Nam, dành cho học viên lớp nhiếp ảnh trình độ cao, và tài liệu tham khảo cho hội viên của PSCVN.

Có lẽ điều ngươì ta viết rất nhiều, nhưng có quá ít ngươì hiểu cặn kẻ về "sharpening" hay còn gọi là tăng độ "nét" cho ảnh kỹ thuật số.

"Sharpening được hiểu đơn giản nhất khi so sánh hai bức ảnh kỹ thuật số kề bên nhau, một hình "sắc nét" và một hình "mờ ảo", và thế nào bạn cũng chú ý nhiều đến tấm ảnh "sắc nét" với chi tiết rõ ràng hơn. Thật là khó để xử lý thế nào là tấm ảnh "sharpening" đúng mức độ, cái nào quá mức hay chưa tới mức.

Một điều thật không may là phần đông những người "lính mới" học "sharpening" và sử dụng photoshop filter một cách "công thức", và có ít ai hiểu rõ tính năng của dụng cụ mình xử dụng, đúng hay sai, thiếu hay đủ. Hy vọng bài viết nầy sẽ làm sáng tỏ "sharpening" trong kỹ thuật số và bạn sẽ cảm thấy tự tin hơn khi xử lý ảnh.

Tại sao cần phải "sharpening"?

Bởi vì tất cả những hình kỹ thuật số , sản phẩm của máy ảnh hay máy film scanner khi chưa được xử lý sẽ có vẻ "mờ" tùy theo từng loại máy sẽ có độ mờ khác nhau, nhưng tiếc là sẽ không đề cập đến trong bài viết nầy.

Điều nghịch lý trong ngôn từ của Photoshop là muốn làm nét tấm ảnh "sharpen" thì dùng filter "unsharp mask" để làm cho những Pixels có độ tương phản thấp, sẽ trở thành cao hon.

Nếu bạn nhìn cái hình dưới đây thì sẽ hiểu rõ hơn là đọc những lời giải thích lòng vòng sách vở:

1/ download và open sample.jpg nầy với Photoshop để thực tập.

2/ Zoom hình đến 1000% để thấy tác dụng rõ ràng hơn.

3/ Chọn Filter->Sharpen->Sharpen

Bạn sẽ thấy là Photoshop mới vừa làm tối đi những pixels bên phần xám đậm, và làm nhạt hơn bên phần xám lợt, và bạn sẽ hiểu ra là tại sao những hình kỹ thuật số "sharpen" quá mức sẽ có vẻ như là "halo" nơi ranh giới giữa sáng và tối.

Sử dụng Unsharp Mask filter.

Tưởng là đơn giản chỉ cần "sharpen" là xong, nhưng thật ra thì nó phức tạp hơn như vậy, vì tấm hình thật sự không chỉ có đen và xám hay trắng, đường ngang dọc, nó có màu sắc và đường cong, đường chéo, mình phải biết làm thế nào để sử dụng filter, và liều lượng là bao nhiêu, bắt buộc phải sử dụng đến "unsharp" filter, để làm nét tấm ảnh kỹ thuật số .."đúng kỹ thuật" và đẹp mỹ mãn.

Hãy phân tích một chút về nhiệm vụ của "Unsharp Mask" filter:

Và nên nhớ là không có một mức độ cố định nào cho từng tấm hình riêng biệt, mà phải sử dụng tùy vào từng trường hợp khác nhau, và bao giờ cũng có cùng một kết quả duy nhất là sau khi xử lý, những vùng tối tiếp giáp với vùng sáng sẽ tối hơn, và vùng sáng sẽ sáng hơn.

Hãy thử phương thức dưới đây:

Chọn Unsharp Mask trong Filters menu và bắt đầu vói 100 Amount, 2 Radius, 0 Threshold.

Amount: sẽ quyết định mức độ nét nhiều hay ít của "sharpening". Hãy thử 3 mức độ khác nhau của 100, 200, va 400 (nhớ chọn ô Preview checked để thấy sự thay đổi khi tăng giảm) chọn View> Actual Pixels size). Bạn sẽ thấy là Amount càng lớn thì phần đen càng đậm, và phần sáng càng sáng hơn, do đó sự tương phản có phần gay gắt hơn.

Radius: sẽ quyết định đường kính của một khu vực được làm nét, thử tăng Radius đến 4 hay 6, và bạn sẽ nhận thấy là khu vực tiếp giáp giữa đen và trắng sẽ nhòe rộng ra hơn, tương phản giữa đen và trắng sẽ dữ dội hơn.

Threshold: Định đoạt sự khác biệt giữa hai làn tương phản trước khi xử lý, hay dể hiểu hơn là bạn thử Threshold 25, 50, và 75. Bạn sẽ thấy Threshold và Radius có liên đới với nhau, với Threshold 75 và Radius là 1, hầu như không thấy tác dụng, nhưng khi tăng Radius bạn sẽ thấy tác dụng tăng dần lên.

Như đã nói là không có một công thức cố định cho từng bức ảnh, nhưng dù sao thì tôi cũng có một đề nghị cho sự bắt đầu, nhiều hay ít thì tùy theo tình huống:

Amount: Tùy theo dung lượng của tấm hình, tương phản, loại ảnh, nên bắt đầu với 300 cho ảnh có dung lượng khoảng 1Mb, nhưng có xu hướng là dung lượng càng lớn thì sử dụng Amount lớn hơn.
Radius: Bắt đầu với 0.4, nên tránh dùng lớn hơn 0.7 nếu có thể được. Cái mánh khóe nhà nghề là xử lý filter HAI LẦN, lần thứ nhất là 0.4, lần thứ hai là 0.3 bao giờ vẫn đẹp hơn là MỘT lần với 0.7, Tại sao? nói ra thật là dài dòng và càng khó hiểu hơn nếu bạn chỉ là "thợ chụp hình" chứ không muốn làm thầy dạy Photoshop, nhưng hiểu cho là bất cứ con số nào lớn hơn 0.7 thì có khuynh hướng "halo" với hầu hết những ảnh có dung lượng dưới 1Mb và độ phân giải dưới 1600 pixels, đặt biệt là khi bạn in hình với máy in inkjet.
Threshold: Nên bắt đầu với số 0 và không cần thay đổi nếu ảnh của bạn không có "noise". Nếu như ảnh của bạn làm từ film scanner hay là chụp kỹ thuật số với độ nhậy ASA cao, tăng Thershold se giảm thiểu phần nào "noise" khi làm nét.

Điều cần thiết phải làm trước khi "Sharpening"

1. Save một bản gốc chưa bao giờ "sharpening"
2. Hoàn tất những việc nầy trước khi "sharpening" (chỉnh màu, tăng dộ bảo hòa, đậm lợt, v.vv )
3. hoàn tất công việc chọn "size" và "resolution"
4. luôn luôn chọn "view 100%"

Cách #1 Sử dụng Sharpening vơi Luminosity

Dân nhà nghề có lời khuyên là chuyển đổi hình ảnh của bạn thành "Lab Color space" (Image->Mode->Lab Color),

Lightness channel truoc khi lam net

sau đó sẽ sử dụng unsharp filter với "Lightness channel" thôi, bằng cách là tắt 3 con mắt a, b, Lab chỉ chừa lại Lightness(Chọn Channels>Layers>Lightness) chọn Filter>Sharpen>Unsharp Mask.. 100 Amount, 0.7 Radius, 0 Threshold. Sau khi xử lý xong thì chuyển đổi hình ảnh ngược trở về RGB (Image>Mode>RGB Color).

Lý do chính cho việc làm đó là tránh cho màu sắc bị thay đổi khi "sharpening" nhưng thật ra thì có cách khác hữu hiệu hơn nhưng cũng có công dụng như việc làm trên, như là sử dụng "Unsharp Mask" >Edit>Fade Unsharp Mask> Luminosity>OK

đưa con trỏ lướt qua hình nầy để thấy kết quả trước và sau khi làm nét View 100%

Cách #2 Edge Sharpening

Ảnh chân dung và phong cảnh rất khó "sharpening" khi bạn làm nét một diện rộng có màu sắc tương phản cao, tất cả những hạt màu hay là "noise" sẽ hiện lên rõ ràng hơn, nền trời hay da mặt sẽ trở nên xơ xác và xấu xí hơn, đặc biệt là những phần mờ dịu, bây giờ trở nên lấm tấm hạt.

Phương cách dưới đây có thể khắc phục được trở ngại đó là:

Open hình Két, Channels>new channel. (channels tab nằm chính giữa Layers và Paths, có mũi tên hình tam giác phía bên phải) đặt tên cho nó là "Sharpening Mask." sau đó click lên con mắt kế bên để tắt như tấm hinh bên dưới.

chọn Select>Select All. Copy tất cả (Edit>Copy). Chọn cái "Sharpening Mask channel" (click ngay trên hàng chử "sharpening Mask") mà bạn đã làm trong bước số 2, sau đó chọn Edit>Paste. bạn sẽ thấy hình đen trắng, nhưng không sao hết.

• Chọn Filter>Stylize>Find Edges ngay trên "Sharpening Mask channel". Bạn sẽ thấy nó giống như là hình vẽ.
• Bạn phải loại tất cả màu xám, chỉ chừa lại đen và trắng bằng cách chọn Image>Adjustments>Levels. Kéo điểm đen hình tam giác về từ bên trái, và kéo điểm trắng về từ bên phải. Điều cần phải hiểu là tất cả những khu vực màu đen sẽ được làm nét, và những khu vực màu trắng sẽ không được làm nét.

  Bạn cũng sẽ muốn nét sẽ hài hòa từ đen qua trắng, cho nên bạn sẽ phải làm mờ cái "mask" nầy một chút để có vẻ tự nhiên hơn bằng cách là chọn Filter>Blur>Gaussian Blur chọn khoảng số 4. Bây giờ thì bạn cần phải chọn những "pixel" màu đen của cái "mask" để làm nét: chọn Select>Load Selection. Đừng quên chọn đánh dấu ô Invert >OK .

• Click lên trên cái RGB tab và bạn sẽ thấy "Sharpening Mask" bạn chọn sẽ chồng lên trên tấm ảnh của bạn như kiến đang chạy.

• Chọn View>Actual Pixels
• Chọn Filter>Sharpen>Unsharp Mask Amount 400 Radius 0.7 va Threshold 0.

Click ngay trên chử RGB để chọn làm nét

Bạn sẽ thấy là sẽ có những đường chạy như kiến khi "load selection"

Phương thức #2 phia trên có quá nhiều công đoạn để làm nét, và bạn có thể đơn giản công việc với "photoshop Action"

Cách #3 Sử dung Sharpening để tăng độ tương phản:

Dân nhà nghề còn gọi đây là "Local Contrast Enhancement" chẳng qua là một cách làm cho tấm ảnh có vẻ tương phản và trong trẻo hơn khi sử dụng "Radius" với hàm lượng cao, và "Amount" với hàm lượng thấp, Threshold từ 0 đến 4.

Lối "sharpening" nầy rất phổ biến với những hình ảnh sử dụng cho internet, vì màu sắc có vẻ tương phản mộ cách tự nhiên chứ không gắt gao như lối tăng "saturation" hay tăng "contrast" thông thường. Nếu tấm ảnh của bạn có vẻ "haze" hay còn gọi là "hình bị đục" theo ngôn từ của người chơi ảnh, thì cách nầy sẽ hết sức vẹn toàn để đạt kết quả tốt.

tương phản nhẹ: Amout: 20 Radius: 30 Threshold: 4

tương phản trung bình: Amout: 20 Radius: 60 Threshold: 4

tương phản cao: Amout: 20 Radius: 60 Threshold: 0

tương phản thật cao: Amout: 40 Radius: 60 Threshold: 0

Bạn đưa con trỏ lướt qua những hình nầy để thấy kết quả trước và sau khi làm nét với 4 cường độ khác nhau để tạo nên bốn bậc tương phản thich hợp cho từng loại hình mà bạn sẽ upload lên Internet. Bạn cũng sẽ thấy là sau khi làm nét như vậy, hình sẽ có vẻ trong trẻo và rực rở hơn trước, khu vực màu trắng sẽ trắng hơn, và chi tiết sẽ không bị mất như là cách tăng tương phản thông thường của "Brightness/Contrast"

Tuy nhiên, đây không phải là con số nhất định, bạn có thể sẽ muốn cường độ cao hơn, nhưng điều cốt yếu là bạn đừng để tương phản quá mức để dẩn đến sự mất tự nhiên của hình.

Cách #4 Sử dụng "Smart Sharpen" và "Layer Mask" để làm nét

Đây là phương cách hoàn hảo nhất và là tổng hợp của những phương thức phía trên, sử dụng "Smart Sharpen filter" của Photoshop CS2
Bạn sẽ thấy đúng như tên gọi của nó, "smart" thông minh để lựa chọn chổ nào muốn làm nét, chổ nào không muốn, kết hợp với "Layer Mask" để biến tác phẩm của bạn thành "nghệ thuật" mà không cảm thấy hổ thẹn với dân nhà nghề, bởi vì sẽ không có ai đoán ra tại sao bạn lại chụp hình "nét" đến như vậy với những máy ảnh "tài tử"
Click vô tấm hình dưới đây và download về máy của bạn để thực tập, tấm hình mẩu nầy được chụp với loại máy "tài tử" tôi lựa chọn để bạn thấy rõ ràng là nó có nhiều khuyết điểm, có nhiều "noise" và không thật rõ nét nếu bạn view 100%

Click lên hình nầy để download

Sau khi open Hien.jpg với photoshop CS2, bạn sẽ cần phải copy "background" thành "background copy" phía bên trên bàng cách là click và kéo cái hình "background" về ngay chổ mũi tên màu đỏ "create a new layer" và double click ngay lên chữ "background copy" và đổi tên nó thành "sharpen" như tấm hình kế bên. Và điều hết sức quan trọng là bạn phải chọn "sharpen layer" để làm nét chứ không phải "backround" khi bạn thấy "sharpen layer" có màu xanh đậm, và kế bên có hình "con mắt" là đúng.

Chọn Filter>Sharpen>Smart Sharpen, bạn sẽ thấy một hình như thế nầy, bạn phải chọn "preview" "advance" Amount 400% Radius 1 pixels, "Gausian Blur"

Sau đó click cái tab "shadow" để chọn Fade Amount 0%, Tonal With 0% va Radius 1 pixels

Click "Highlight" tab để chọn Fade Amount 0%, Tonal With 0% va Radius 1 pixels Bạn sẽ nhận thấy là tấm hình sẽ bị "halo" nơi viền mắt, mũi, va những "noise" của hạt màu sẽ hiện lên, cái lỗi thông thường của "sharpening". Nhưng không sao, những bước kế tiếp sẽ khắc phục khuyết điểm nầy.

Hãy phân tich một chút tấm hinh nầy, bạn sẽ nhận thấy là ngay viền mắt và mũi có bóng "halo" do bởi "Highlight" làm nét quá nhiều nên lem vào "Shadow" không cần sửa đổi gì trong "Shadow tab" nhung bạn cần phải "fade" tức là giảm làm nét của "Highlight tab" bằng cách là Fade Amout 75% Tonal Width 50% Bạn sẽ thấy phần "halo" nơi viền mắt giảm đi phải không? Hãy chọn con số bạn cho là vừa phải xong thì bấm OK

Bây giờ phải xử lý những "noise" với những hạt màu xanh đỏ trên da mặt và nếu bạn để ý thật kỹ sẽ thấy ngay viền mắt, giữa đen và trắng, bạn cũng thấy có những hạt màu bị lem ở đây bạn sẽ đổi "blending mode" từ Normal với "luminosity" bằng cách click cái hình tam giác màu đen như hình bên trái, để chọn "luminosity" Lướt con trỏ qua hình bên phải, nhìn thật kỹ "luminosity mode" khi con trỏ lướt qua, bạn sẽ thấy viền mắt bị lem màu sẽ khá hơn.

Và..bây giờ là bước cuối cùng, bạn sẽ cảm thấy là nếu tất cả đều nét thì ...sẽ không có cái nào thật nét, nếu bạn để một cái gì nét kế bên cái mờ dịu, thì cái nét "vừa vừa" sẽ trở nên như "dao cạo" không? Tôi xin để lại lời bình cho bạn. Bước kế tiếp là bạn sẽ bấm và giữ nguyên phím "Ctrl" sau đó click cái hình ngay dưới mũi tên đỏ bên trái, sẽ có một cái khung nhỏ màu đen kế bên sharpen, đó là "Vector Mask" và tấm hình sẽ bị mờ trở lại. Tại sao? vì cái mask đen bạn làm vừa rồi đã cho phép bạn nhìn thấy duy nhất "Layer Background" bên dưới của "Sharpen" Bây giờ chỉ cần bạn làm thêm một bước nữa là chọn nơi nào cần thiết để thấy "nét" nơi nào không cần thì vẫn giữ nguyên hiện trạng, bằng phương thức bên dưới đây.

chọn "brush" ở "tool box", size 65 soft mode, chắc chắn là bạn chọn ô màu đen "vector" chứ không phải cái ô màu kế bên, khi bạn chọn đúng thì sẽ thấy "Color Tab" sẽ có hai màu duy nhất là trắng và đen, khi bạn kéo cái hình tam giác qua lại thì sẽ thấy có màu xám như hình bên tay trái, đó là nơi tăng giảm độ đậm hay lợt của "Layer Mask"

Bạn sẽ kéo cái hình tam giác về khoảng 75% màu xám, để "sơn" lên những phần nào bạn muốn nét ít, 25% xám cho những phần nào bạn muốn nét nhiều, và 100% màu trắng để thấy "cực nét", tất cả là do sự cảm nhận và lựa chọn của riêng bạn, không có con số nào nhất định cả, khi bạn làm xong thì thử bấm phím "Alt" và click lên cái "vector mask" bây giờ đã có những hình thể mà bạn đã "sơn" nơi nào đen thì không được làm nét, nơi nào trắng thì cực nét, nơi nào xám đậm thì nét ít, nơi nào xám lợt thì nét nhiều. Bạn nên save hình nầy là "hien.PSD" và sau đó thì bạn có thể chọn Layer>Flatten Image và save "Tiff"để in, hay là chọn File>Save For Web, chọn dưới 100Kb để upload lên internet.

Cuối cùng là bạn sẽ xem lại bằng cách lướt con trỏ lên tấm hình kế bên sẽ thấy Hien "before and after", chỉ làm sắc nét những phần cần nét, để lại một phần lớn như là hậu cảnh và da mặt, những khu vực mình không cần phải xử lý. Đây cũng chỉ mới là "một chiêu xoàng" trong số hàng trăm "độc chiêu" của Photoshop, bạn có thể áp dụng phương thức "Layer Mask" nầy để ghép hình hay là chỉnh dộ sáng tối của từng tấm ảnh mà có thể làm "Nhiếp Ảnh Gia" giật mình tỉnh ngộ là .... trên trời đất nầy chẳng phải có mình ta. Nếu như bạn có thắc mắc và cần đóng góp ý tưởng, xin vui lòng email trực tiếp về quitanle@yahoo.com, xin cảm ơn thiệt nhiều và chúc bạn luon vui vẻ, thành công trên lảnh vực nhiếp ảnh và nghệ thuật. Lê Tấn Quí Ngày 15, tháng bảy, năm 2006